Addasiadau rhesymol

O dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, rhaid i brifysgolion wneud addasiadau rhesymol i gael gwared ar rwystrau y mae myfyrwyr anabl yn eu hwynebu, neu i leihau'r rheini.

Mae'r ddyletswydd gyfreithiol hon yn ei gwneud yn ofynnol i brifysgolion:

• Gymryd camau rhagweithiol, rhagddyfalus i atal anfantais
• Sicrhau bod myfyrwyr anabl yn gallu cael mynediad at ddysgu, addysgu, ac asesu ar sail gyfartal
• Gwneud newidiadau sy'n ymarferol, yn gymesur ac yn effeithiol
• Osgoi gwahaniaethu a hyrwyddo arferion dysgu cynhwysol

Mae'r ddyletswydd hon yn berthnasol i bob agwedd ar addysg, gan gynnwys asesiadau, dulliau addysgu, mynediad at gyfleusterau, ac adnoddau dysgu.

Gall addasiadau rhesymol gynnwys newidiadau i addysgu, fformat asesu, amgylcheddau, neu fynediad at gymhorthion a chymorth.

Mae'r hyn sy'n cael ei ystyried yn "rhesymol" yn dibynnu ar:

• A yw'r addasiad yn lleihau'r anfantais
• A yw'n ymarferol ac yn weithredadwy
• A yw'n cynnal tegwch ac uniondeb academaidd

Asesiadau ‑ ystyriaethau penodol

Gellir addasu'r rhan fwyaf o asesiadau, drwy'r dulliau canlynol:

• Amser ychwanegol
• Amgylchedd hygyrch
• Fformat y gwaith sydd i’w gyflwyno
• Defnyddio staff cymorth (Darllenwyr, Ysgrifenwyr, etc)
• Technoleg gynorthwyol

Bwriad addasiad rhesymol yw gwneud asesiad yn hygyrch fel y gall myfyriwr ddangos ei fod wedi bodloni deilliannau dysgu'r modiwl. Gellir ystyried rhai deilliannau dysgu modiwl yn safonau cymhwysedd - mae'r rhain yn sgiliau neu wybodaeth hanfodol y mae'n rhaid i fyfyriwr allu eu dangos. Er ei bod fel arfer yn bosibl cynnig addasiadau rhesymol i sut mae'r safon cymhwysedd yn cael ei hasesu, mewn rhai achosion bydd y rhain yn cael eu rheoleiddio gan gorff proffesiynol allanol. Mewn rhai achosion efallai na fydd yn bosibl cynnig addasiad. Pan fo safonau cymhwysedd yn cael eu rheoleiddio gan gorff allanol, bydd y rhain yn cael eu hamlygu i fyfyrwyr mewn deunyddiau rhaglen.

Er enghraifft, rhaid i fyfyriwr Nyrsio allu mesur, dehongli a dogfennu pwysedd gwaed claf yn gywir gan ddefnyddio offer a thechneg priodol.

Addasiadau rhesymol yw addasiadau i'r dull asesu: nid ydynt yn golygu gostwng marc pasio ar gyfer modiwl neu asesiad.

Mae rhestr nad yw'n gynhwysfawr o addasiadau rhesymol yn cynnwys:

Amser

• Amser ychwanegol ar gyfer arholiadau ac asesiadau wedi'u hamseru
• Seibiannau

Gellir cyflwyno cais am estyniad i ddyddiad cau ar gyfer cyflwyno gwaith cwrs drwy gais am amgylchiadau esgusodol yn unig.

Amgylchedd

• Lleoliad hygyrch
• Ystafell fach/dawel ar gyfer asesiadau wedi'u hamseru
• Cyfrifiadur personol neu offer penodol
• Mynediad hyblyg i fannau ymarferol neu labordai (e.e. amseroedd amgen neu sesiynau tawelach) pan fo hyn yn bosibl

Fformat y Dull Asesu

• Fformatau gwaith cwrs amgen pan fo'n bosibl ac yn addas (e.e. defnyddio cyflwyniad yn lle traethawd) — ar yr amod nad yw safonau cymhwysedd yn cael eu newid
• Adborth a marciau yn y fformat a ffefrir gan y myfyriwr

Fformat y Deunyddiau Asesu

• Cwestiynau arholiadau, briffiau gwaith cwrs a deunyddiau darllen mewn fformat hygyrch
• Addasiadau pwrpasol o'r deunyddiau asesu safonol i fod yn addas i anghenion eich anabledd

Cymorth

• Darllenwr.
• Ysgrifennwr
• Cynorthwywyr cymorth dysgu yn ystod tasgau ymarferol penodol (pan fo hynny'n briodol)
• Crynodebau neu nodiadau wedi'u paratoi ymlaen llaw (pan fo'n briodol)
• Mae canllawiau ychwanegol am grynodebau a nodiadau wedi'u paratoi ymlaen llaw ar gael

Technoleg gynorthwyol

• Darllenwyr sgrîn
• Meddalwedd arddweud

Mae Prifysgol Abertawe wedi buddsoddi mewn cyfres o dechnoleg gynorthwyol a all gynorthwyo pob myfyriwr o ran cynhyrchiant yn ei astudiaethau. Ceir rhagor o wybodaeth ar dudalen Hwb 'Technoleg Gynorthwyol i Helpu Cynhyrchiant.

Sylwer: Ar gyfer addasiadau i arholiadau, mae'r Swyddfa Arholiadau yn defnyddio system optio allan, sy'n golygu y bydd eich darpariaethau yn berthnasol yn awtomatig i bob arholiad personol oni bai eich bod yn gofyn fel arall. Os hoffech chi optio allan o unrhyw drefniadau ar gyfer arholiad sydd ar  ddod, cysylltwch â'r Swyddfa Arholiadau.

Addasiadau rhesymol:

• Wedi'u cynllunio ymlaen llaw
• Yn ymwneud ag anabledd neu gyflwr hirdymor
• Yn parhau drwy gydol astudiaethau
• Yn ceisio cael gwared ar rwystrau neu eu lleihau

Amgylchiadau esgusodol:

• Yn ymwneud â digwyddiadau annisgwyl, tymor byr
• Nid ydynt yn benodol i anabledd, er y gall myfyrwyr anabl eu profi hefyd
• Dros dro (e.e. salwch, profedigaeth, argyfwng annisgwyl)

Ceir rhagor o wybodaeth ar dudalen Hwb Amgylchiadau Esgusodol.

Gall y ddwy broses hyn weithio ar y cyd. Er enghraifft, efallai bydd angen amgylchiadau esgusodol ar fyfyriwr sydd â Ffurflen Addasiadau Rhesymol os yw rhywbeth annisgwyl yn effeithio ar ei allu i astudio.

Gallwch ddatgelu angen am gymorth unrhyw bryd drwy:

• Gysylltu â'r Gwasanaeth Lles ac Anabledd
• Cwblhau Ffurflen Cymorth i Fyfyrwyr
• Siarad ag aelod o staff (sy'n gallu gwneud atgyfeiriad)

Bydd dim ond angen i chi rannu gwybodaeth os ydych yn hapus i wneud hynny.

Beth sy'n digwydd nesaf?

Ar ôl datgelu:

1. Bydd y gwasanaeth Lles ac Anabledd yn cysylltu â chi i drafod eich anghenion.
2. Bydd cynllun cymorth - sef Profforma Addasiadau Rhesymol - yn cael ei greu a'i rannu â staff y bydd angen iddynt wybod yn unig. 
3. Rhoddir addasiadau ar waith o ran addysgu, dysgu ac asesu.

Os nad oes gennych ddiagnosis ffurfiol o anabledd

Gallwch gael cymorth o hyd. Byddwn yn rhoi addasiadau dros dro ar waith wrth i ni aros am asesiad neu dystiolaeth.

Os ydych yn dewis peidio â datgelu eich angen

Datgelu yw eich dewis chi. Os ydych yn dewis peidio â datgelu, ni fydd y Brifysgol yn gallu cynnig addasiadau, ond byddwch yn dal i gael eich trin yn deg a chyda pharch.  Gallwch ddewis datgelu'n ddiweddarach os bydd eich amgylchiadau’n newid - mae cymorth ar gael pryd bynnag rydych chi'n barod.

Dogfen a ddefnyddir i nodi addasiadau y cytunwyd arnynt i'w hanfon i'ch Ysgol/Cyfadran a'r Swyddfa Arholiadau yw'r Profforma Addasiadau Rhesymol (RAP).

Sut i gyflwyno cais am RAP?

1. Cwblhewch Ffurflen Cymorth i Fyfyrwyr.
2. Atodwch dystiolaeth feddygol neu ddiagnostig os oes gennych hyn.
3. Bydd staff yn adolygu eich ffurflen ac yn cysylltu â chi i drafod addasiadau.

Byddwch yn cael copi o'ch RAP drwy'ch e-bost myfyriwr. Cadwch hyn ar gyfer eich cofnodion.

Adolygu'r Profforma

Nid yw RAP yn barhaol a gellir ei adolygu ar unrhyw adeg. Gall y rhesymau dros adolygu gynnwys:

• Newid mewn diagnosis neu symptomau
• Diagnosis ychwanegol
• Mathau newydd o waith cwrs neu asesiadau
• Lleoliadau gwaith, blwyddyn dramor neu brosiectau diwydiant
• Rydych yn trosglwyddo i raglen wahanol, neu'n symud o astudiaethau israddedig i astudiaethau ôl-raddedig
• Unrhyw newid arall yn eich amgylchiadau

Gallwch ofyn am adolygiad ar unrhyw adeg.

Gallwch gael cymorth lles ac anabledd heb dystiolaeth, ond drwy ddarparu tystiolaeth mae'r Brifysgol yn gallu llunio'r Profforma Addasiadau Rhesymol mwyaf priodol.

Mathau Defnyddiol o Dystiolaeth

Asesiadau Diagnostig (ar gyfer Anawsterau Dysgu Penodol)

Ar gyfer Anawsterau Dysgu Penodol (SpLD) fel dyslecsia, gallwch gyflwyno asesiad diagnostig llawn gan Seicolegydd/Ymarferydd cofrestredig gyda'r HCPC neu Athro Arbenigol gyda Thystysgrif SpLD gyfredol.

Tystiolaeth Feddygol (Anableddau a Chyflyrau Hirdymor)

Mae hyn yn cynnwys llythyron gan feddygon teulu, ymgynghorwyr neu ysbytai sy'n nodi'r pethau canlynol:

• Diagnosis neu ddiagnosis gweithio
• Dyddiad y dechreuodd neu ei hyd
• Effaith ar fywyd neu astudio o ddydd i ddydd

Rhaid cyflwyno'r holl ddogfennau'n Gymraeg neu Saesneg, neu gyda chyfieithiad ardystiedig.

Caiff eich Profforma Addasiadau Rhesymol ei rhannu'n ddiogel â'r canlynol:

• Y Tiwtor Cyswllt Cynwysoldeb yn eich Ysgol
• Y Swyddfa Arholiadau (ar gyfer addasiadau o ran arholiadau)
• Staff perthnasol yn unig, ar sail angen gwybod yn unig

Caiff gwybodaeth ei rhannu â'ch cydsyniad yn unig, ac yn unol â Hysbysiad Preifatrwydd Myfyrwyr y Brifysgol.